🌐 تغییرات استاندارد حسابداری ۱۵، مازاد ارزش و مصائب بازار سرمایه
🔹 بند ۲۹ استاندارد شماره ۱۵ حسابداری (سرمایهگذاریها) که از ابتدای سال ۱۴۰۵ لازمالاجرا شده است، مبنای اندازهگیری سرمایهگذاریهای سریعالمعامله را پس از شناخت اولیه تغییر داده و انعکاس این داراییها به ارزش منصفانه را الزامی کرده است. این تغییر، اگرچه در راستای همگرایی با رویههای بینالمللی گزارشگری مالی و افزایش شفافیت اطلاعات مالی تدوین شده است، اما با توجه به ویژگیهای ساختاری بازار سرمایه ایران، میتواند آثار قابل توجهی بر گزارشگری مالی شرکتهای سرمایهگذاری، رفتار سرمایهگذاران و ثبات بازار سرمایه بر جای گذارد.
🔹بررسی صورتهای مالی سهماهه منتهی به ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ شرکتهای سرمایهگذاری پذیرفتهشده در بورس و فرابورس که سال مالی آنها منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۵ است، نشان میدهد که بخش عمدهای از این شرکتها همچنان صورتهای مالی خود را بر مبنای رویههای پیشین تهیه کردهاند. این موضوع بیانگر آن است که اجرای استاندارد جدید، دستکم در سال نخست اجرا، با ابهامهای اجرایی و آثار اقتصادی قابل توجهی همراه بوده است.
🔹بر اساس استاندارد قبلی، سرمایهگذاریهای سریعالمعامله میتوانستند به ارزش بازار یا اقل بهای تمامشده و خالص ارزش فروش اندازهگیری شوند، اما مطابق استاندارد جدید، این سرمایهگذاریها باید در تاریخ گزارشگری به ارزش منصفانه اندازهگیری شوند. از آنجا که ارزش منصفانه سهام پذیرفتهشده در بورس عملاً همان قیمتهای معاملاتی بازار است، نوسانات روزانه قیمت سهام مستقیماً در سود و زیان شرکتهای سرمایهگذاری منعکس خواهد شد. اجرای این رویکرد میتواند آثار زیر را به همراه داشته باشد:
🔹افزایش نوسان سود و کاهش قابلیت مقایسه عملکرد شرکتها: در شرکتهای سرمایهگذاری، بخش عمده داراییها را پرتفوی بورسی تشکیل میدهد. انعکاس تغییرات قیمت بازار در سود و زیان سبب میشود سود خالص شرکتها بیش از آنکه بیانگر عملکرد مدیریتی و عملیاتی باشد، تابع شرایط کوتاهمدت بازار سرمایه شود. در نتیجه، مقایسه عملکرد شرکتها در دورههای مختلف دشوارتر شده و نسبتهایی نظیر سود هر سهم (EPS)، نسبت قیمت به سود (P/E) و سایر شاخصهای تحلیلی، نوسانات بیشتری را تجربه خواهند کرد.
🔹افزایش ریسک تجاری شرکتهای سرمایهگذاری: شرکتهایی که بخش عمده دارایی آنها از سرمایهگذاریهای سریعالمعامله تشکیل شده است، بیش از گذشته در معرض ریسکهای سیستماتیک بازار قرار میگیرند. در چنین شرایطی، سود و زیان گزارششده بیش از آنکه حاصل تصمیمات مدیریتی باشد، از روندهای صعودی یا نزولی بازار تأثیر خواهد پذیرفت
🔹ایجاد چالش در سیاست تقسیم سود: شناسایی سود ناشی از افزایش ارزش بازار سرمایهگذاریها، بدون تحقق جریان نقدی، ممکن است انتظارات سهامداران برای دریافت سود نقدی را افزایش دهد. این در حالی است که این سودها ماهیت تحققنیافته دارند و در صورت تغییر شرایط بازار ممکن است در دورههای بعد از بین بروند.
🔹افزایش رفتارهای کوتاهمدت در مدیریت پرتفوی: وقتی سود دوره مستقیماً به قیمت بازار در تاریخ گزارشگری وابسته باشد، ممکن است انگیزه مدیران برای انجام معاملات کوتاهمدت با هدف بهبود نتایج گزارششده افزایش یابد. این امر میتواند افق سرمایهگذاری را از مدیریت بلندمدت داراییها به مدیریت سود دورهای تغییر داده و به افزایش حجم معاملات هیجانی در بازار بینجامد.
🔹تأثیر محدود بر شفافیت اطلاعات: یکی از اهداف اصلی استفاده از ارزش منصفانه، ارتقای شفافیت صورتهای مالی است. با این حال، شرکتهای سرمایهگذاری هماکنون نیز در گزارشهای ماهانه خود ارزش روز پرتفوی، بهای تمامشده سرمایهگذاریها و مازاد یا کاهش ارزش آنها را افشا میکنند.
🔹تشدید نوسانات بازار سرمایه: انعکاس مستقیم نوسانات قیمت سهام در سود و زیان شرکتهای سرمایهگذاری، حساسیت بازار نسبت به گزارشهای مالی میاندورهای را افزایش میدهد. در نتیجه، احتمال واکنشهای هیجانی سرمایهگذاران به تغییرات سود گزارششده بیشتر شده و این امر میتواند به افزایش نوسانات بازار سرمایه منجر شود.
